Moeilijke woorden wolk

Moeilijke woorden? Mmwa…!

Vaak heb je niet eens in de gaten dat er tussen jouw ‘gewone’ ook moeilijke woorden zitten. Je gebruikt ze zelf immers de hele dag door. Op je werk dan toch, met je collega’s. Het is je voertaal geworden, doorspekt met jargon en misschien echt ambtelijke, of zelfs ouderwetse woorden.

Maar nu wil je een tekst schrijven die ook minder leesvaardige mensen liefst meteen begrijpen.

Hoe herken je die moeilijke woorden dan?

Een paar tips. Gratis.

Tip 1
Vraag het bij de buurtbarbeque  aan je overbuurman van 86.

Een simpele vuistregel: woorden die je tegen deze aardige meneer niet zou gebruiken, zet je ook niet in je tekst. Zet de beste man daarom, als je je tekst hebt geschreven,  op je bureau. In gedachten, hè? En lees je tekst aan hem voor. Zou hij het snappen? Dan weet je dat je goed zit. Wel eerlijk zijn!

Heb je geen overbuurman van 86? Dan neem je iemand anders. Als t maar iemand is tegen wie je normaal gesproken moeilijke woorden weglaat.

Je kunt je woorden ook gewoon even checken!

Daar zijn een aantal handige websites voor.

Dus waarom zou je het laten? Wees tamelijk pietluttig. Onderzoek, zeker in het begin, ook woorden die je eigenlijk niet (maar heel misschien toch) verdenkt. Een waarschuwing is op zijn plaats: dit kan een kleine verslaving worden, je krijgt al snel de neiging om élluk woord even op te zoeken. Maar toch, voor wie zich weet te beheersen (of niet), een paar handige websites dus

Tip 2
ishetb1.nl 
(van LvE)

Je voert een woord of term in en krijgt meteen het oordeel: B1 (niet te moeilijk) of niet-B1 (wel te moeilijk). Blijkt je term niet-B1 (= te moeilijk)? Dan krijg je meestal ook bruikbare alternatieven. Bovendien staat er waaróm hij te moeilijk is.

Nadeel: de site is vrij jong en er is best kans dat je misgrijpt. Vooral jargonwoorden vind je er nog niet altijd.

Maar als je wilt kun je die wel toevoegen. Al dan niet met wat zelfbedachte eenvoudiger alternatieven erbij. Ben je je collega’s in het hele land mee van dienst. Een team van professionals achter ishetb1.nl beoordeelt vervolgens het nieuwe woord met de alternatieven. Als je wilt krijg je per e-mail bericht over hoe je woord op ishetb1.nl is opgenomen: als B1 (niet te moeilijk), of als niet-B1 (wel te moeilijk). In het laatste geval mét de reden daarvan, en zijn eenvoudige alternatieven, als die er zijn.

Tip 3
Synoniemen.net

Een heerlijke site, een bijna onuitputtelijke bron aan synoniemen. Om eindeloos in te spitten en nog dieper te wroeten. Met telkens weer een uitgebreid arsenaal aan betekenissen van een woord.

Nadeel: er staat niet bij of een woord eenvoudig genoeg is voor minder leesvaardige mensen. Twijfel je daarover? Dan check je het gewoon nog ff op ishetb1.nl. Of zoekeenvoudigewoorden.nl

Tip 4 
Tekstnet.nl/ambtenarentaal/

Het Ambtelijk Woordenboek van Wouter de Koning is  tegenwoordig opgenomen op Tekstnet.nl – de site van de beroepsvereniging van tekstschrijvers. Je vindt daar trouwens ook nog andere handige schrijftips voor ambtenaren. Voorheen was het een zelfstandige website.

Tip 5 
Zoekeenvoudigewoorden.nl

Leuk: je kunt kiezen: A2 of B1. B1 is het leesniveau van een heel groot deel van de Nederlanders. En A2 van een kleinere groep nóg minder leesvaardige mensen. Inburgeraars bijvoorbeeld, die nog net niet geslaagd zijn voor het inburgeringsexamen.
Nadeel: Deze site geeft geen eenvoudiger alternatieven. Ook niet als je checkwoord te moeilijk blijkt voor het leesniveau waarop je checkt.

Tip 6
Check je hele tekst op taalniveau

Er is ook nog een tool op accessibillity.nl waarop je jouw tekst, of een stuk ervan, kunt copy-pasten. Eén klik – en de tool bepaalt voor welk taalniveau je tekst geschikt is. Ideaal! Hier vind je die tool: accessibility.nl/kennisbank/tools/leesniveau-tool

 


Bonus: als je nou ook nog…

Al die mooie concrete en snel te interpreteren woorden alléén maken nog geen glasheldere tekst. Er is meer.

…zoveel mogelijk steeds hetzelfde woord voor hetzelfde gebruikt (tip 7)

Lijkt misschien saai, maar je minder leesvaardige lezers help je enorm met een beperkte  woordenrijkdom in je tekst. Jezelf trouwens ook: hoef je niet verder te zoeken. Dikke kans trouwens, dat je boodschap zelf al meer dan genoeg kleur heeft, om er toch een mooie tekst van te kunnen maken. Wissel hiervoor bijvoorbeeld korte en langere zinnen af. In een volgend blog ga ik hier dieper op in.

…figuurlijke woordspelingen vermijdt (tip 8)

Ook lastig, we hebben nauwelijks in de gaten dat we ze gebruiken, zo zijn ze ingesleten in ons dagelijks taalgebruik. En bij “Iedereen draagt zijn steentje bij” kan ook iemand die wat minder leesvaardig is, zich met wat visualisatievermogen misschien nog wel iets voorstellen. Maar bijvoorbeeld met “De knoop doorhakken” of  “In de regel” scheep je met name mensen voor wie Nederlands niet hun moedertaal is, op met onneembare obstakels. Vermijd je ze dus zoveel mogelijk. Schrijf gewoon hun betekenis uit.

…afkortingen ff uitschrijft (tip 9)

Te zijner tijd, door middel van, onder andere. Dat leest fijner door. Met afkortingen zadel je je  lezers op met een struikelblok in de leesflow. Een hindernis. “Oempf! o, ehm, wat betekent dat, o ja…” En dan moeten zij (de minder leesvaardige in ieder geval, maar ook veel andere) veelal weer even beginnen met die zin, voor ze verder kunnen lezen.

Zo, nu kun je ze voor alleen heel speciale gelegenheden bewaren, die moeilijke woorden!

In mijn volgende blog vertel ik je van alles over zinnen. Lengte, bouw, dat soort dingen. Niet moeilijk hoor, als je het eenmaal weet kun je het meteen gebruiken.